شركت بازرگاني توسعه نيشكر و صنايع جانبي

به گزارش خبرگزاري فارس به نقل از هفته نامه برنامه سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور، طرح افزايش توليد شكر در كشور با محوريت توسعه توليد نيشكر و ارتقاي كيفي و كمي توليد كارخانه‌هاي چغندري در حال اجرا است. توسعه توليد نيشكر با توجه به تحولي كه مي‌تواند در صنايع شكر كشور و صنايع وابسته ايجاد كند، از اهميت ويژه‌اي در اين طرح برخوردار است.
با به بهره‌برداري رسيدن واحد‌هاي توليدي شكر از نيشكر در سال 1387، ميزان توليد شكر از نيشكر در كشور به سالي يك ميليون تن يعني نزديك به 50 درصد مصرف سالانه ايران خواهد رسيد و در حال حاضر بر اساس آخرين آمار هاي رسمي توليد شكر از نيشكر در سال 1384 به 577 هزار تن رسيده است.
اجراي طرح‌هاي نيمه تمام در اين بخش، سطح زير كشت نيشكر را تا 84 هزار هكتار خواهد رساند.

* چشم‌انداز توسعه نيشكر و صنايع جانبي

بر اساس اين گزارش، با راه‌اندازي كارخانه‌هاي شكر در شركت توسعه نيشكر و صنايع جانبي كه بر اساس برنامه، عمليات ساخت آنها تا پايان سال 1387 به اتمام مي‌رسد، مجموع ظرفيت اسمي توليد شكر نيشكري كشور به يك ميليون تن شكر در سال خواهد رسيد.
افزايش كمي و كيفي نيشكر از آن جمله افزايش عملكرد نيشكر در هكتار، درصد قند ني و ضريب استحصال شكر در برنامه‌هاي پنجم و ششم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مي‌تواند نويدي بر افزايش توليد شكر نيشكري باشد.

* 6/1 ميليون تن شكر از نيشكر توليد مي شود

بر اساس گزارش ياد شده ، با افزايش عملكرد نيشكر به 110 تن در هكتار، قند در ني به 3/15 درصد، ضريب استحصال به 94 درصد و سطح زير كشت به 106 هزار هكتار، در افق 1400 بيش از 6/11 ميليون تن نيشكر، بيش از 6/1 ميليون تن شكر و ساير فرآورده‌هاي جانبي نيشكر توليد خواهد شد.
بر اساس اين گزارش، كشت نيشكر در اراضي زير سد كرخه سطح زير كشت نيشكر را به 30 هزار هكتار افزايش مي‌دهد، مجموع توليد شكر از نيشكر در افق 1400 به تقريب به 2 ميليون تن در سال خواهد رسيد.
با ايجاد صنايع وابسته نيشكر، كل توليد صنايع جانبي نيشكر در افق 1400 به تناسب افزايش خواهد يافت.

*تاريخچه صنعت شكر از نيشكر در ايران

صنعت توليد شكر از نيشكر تا پيش از دهه 30 شمسي به مقياس بسيار كم در مازندران و در نواحي مساعد كنار درياي خزر انجام مي‌گرفت. با دعوت از متخصصان صاحب‌نام نيشكر جهان امكانات كشت نيشكر در خوزستان از طرف سازمان F.A.O بررسي و در مجموعه‌اي تحت عنوان گزارش شماره 129 موسسه خواربار و كشاورزي جهاني به دولت وقت ايران، تسليم شد.
در سال 1335 كه سازمان برنامه، كار مطالعه عمران خوزستان را به شركت آمريكايي عمران و منابع واگذار كرد، در قالب طرح توسعه و عمران خوزستان دوباره مطالعات قبلي ادامه پيدا كرد. در خرداد ماه 1336 نخستين گزارش به سازمان برنامه تسليم شد. اجراي طرح نيشكر مورد تصويب سازمان برامه واقع و طرح نيشكر كاري و توليد شكر هفت تپه تهيه و در 12 هزار هكتار اراضي هفت تپه در نزديكي شوش، اجرا شد.
موفقيت‌هاي حاصل از اجراي طرح نيشكر هفت تپه، منجر به احداث واحد عظيم كشت و صنعت كارون در اراضي ديمچه شوشتر شد.
فعاليت‌هاي اجرايي طرح كشت و صنعت كارون در تيرماه 1354 آغاز شد و پس از گذشت 32 ماه از يكي از عظيم‌ترين كارخانه‌هاي تولد شكر از نيشكر جهان در اسفند ماه 1356 به طور آزمايشي بهره‌برداري شد.
در راستاي اهداف تامين شكر موردنياز و نيز تامين بخشي از محصولات اساسي وابسته به نيشكر، احداث 7 واحد كشت و صنعت نيشكر و توليد شكر در مساحتي به وسعت 84 هزار هكتار در استان خوزستان پيشنهاد شد و در سال 1365 مورد تصويب شوراي اقتصاد و هيات وزيران قرار گرفت.
در اين گزارش آمده است: بر اساس بند «هـ» تبصره 29 قانون برنامه پنجساله اول توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران و تداوم آن به شرح جزء 6 از بند «م» تبصره 22 قانون برنامه دوم مقرر شد، به منظور ايجاد 7 واحد كشت و صنعت نيشكري در مجموع به وسعت خالص 84 هزار هكتار كشت و احدث 21 واحد كارخانه وابسته به صنايع نيشكر در سطح استان خوزستان در قالب طرح توسعه نيشكر و صنايع جانبي براي توليد محصولات شكر، خوراك دام، كاغذ، الكل، خميرمايه و تخته صنعتي اقدام‌هاي لازم به عمل آيد.
سازمان اجرايي طرح تحت عنوان شركت سهامي خاص توسعه نيشكر و صنايع جانبي آن، در جلسه مورخ 10/4/1369 مجلس شوراي اسلامي ايران و اساسنامه آن در جلسه 24/5/1369 هيات دولت به تصويب رسيده است.
عمليات اجرايي طرح توسعه نيشكر و صنايع جانبي در سال 1370 و در 7 واحد كشت و صنعت مجزا هر كدام به ظرفيت اسمي توليد سالانه 100 هزار تن شكر آغاز شد.
نخستين كارخانه توليد شكر در واحد كشت و صنعت امام خميني در سال 1378 و كارخانه‌هاي اميركبير و دعبل خزاعي نيز به ترتيب در سال‌هاي 1379 و 1380 راه‌اندازي شد و بر اساس برنامه‌ريزي انجام شده تا پايان سال 1387 چهار واحد باقي مانده به بهره‌برداري خواهد رسيد.
سطح زير كشت، عملكرد و توليد نيشكر در جهان در جهان روند افزايش سطح زير كشت نيشكر از رشدي در حدود 3/47 درصد برخوردار بوده و از 285/13 ميليون هكتار در سال 1980 به 580/19 ميليون هكتار در سال 2002 رسيده است.
عملكرد در واحد سطح نيز طي سالهاي ياد شده از رشد 19 درصدي برخوردار بوده به طوري كه عملكرد هر هكتار كشت نيشكر از 29/55 تن در سال 1980 به 80/65 تن در سال 2002 ميلادي افزايش يافته است. مجموع كل توليد نيشكر جهان در سال 1980 در حدود 6/734 ميليون تن بوده كه اين ميزان در سال 2002 به 4/1288 ميليون تن افزايش يافته است.

*سطح زير كشت، عملكرد و توليد نيشكر در ايران

در ايران تا سال 2002 به تقريب 1/38 هزار هكتار زير كشت نيشكر بوده است. روند افزايش سطح زير كشت طي سالهاي 1980 تا 2002 ميلادي به 10 درصد رشد مي‌رسد و به طور عمده مربوط به كشت اراضي نيشكر توسط شركت توسعه نيشكر و صنايع جانبي است.
عملكر نيشكر از 8/68 تن به 5/94 تن در هكتار افزايش يافته و در واقع رشدي در حدود 3/37 درصد داشته است.
توليد نيشكر از 307/1 ميليون تن در سال 1980 به حدود 1/5 ميليون تن در سال 2003 رسيده است.

توليدكنندگان عمده شكر نيشكري جهان

بيش از 70 درصد از شكر جهان از طريق مزارع نيشكر توليد مي‌شود. برزيل، هند، چين، مكزيك، تايلند، استراليا، اروگوئه و آفريقاي جنوبي در رده‌هاي بالاي توليد‌كنندگان شكر نيشكري قرار دارند. توليد سال جاري برزيل بيش از 24 ميليون تن پيش‌بيني مي‌شود. دومين كشور عمده و بزرگ توليد‌كننده شكر از نيشكر، كشور هندوستان است. تعداد واحد‌هاي توليدي شكر با ظرفيت‌هاي كم و سهامدار زياد كه عمده زارعان نيشكر كار آن را تشكيل مي‌دهند، انگيزه و عامل مهم در افزايش توليد شكر در اين كشور بود هاست. چين يكي از كشورهاي توليد كننده بزرگ شكر است. اين امر تا حدود زيادي مرهون استفاده از قلمه گونه‌هاي جدد پربازده است.

سرمايه‌گذاري، توليد و درآمد طرح جامع افزايش توليد نيشكر

طرح توسعه نيشكر به استناد مصوبات قانوني و اهداف پيش‌بيني شده در دست اقدام و پيگيري است. در سال 1387 مهمترين هدف طرح توسعه نيشكر، يعني توليد يك ميليون تن شكر در سال تحقق خواهد يافت. علاوه بر كشت و صنعت كارون و هفت تپه، هفت كشت و صنعت تحت مدييت شركت توسعه نيشكر و صنايع جانبي راه‌اندازي و تكميل خواهد شد.
مزيت نسبي نيشكر و ظرفيت‌هاي بالفعل منابع خاك و آب در محدوده زير سد كرخه شرايط مساعدي را براي افزايش كمي و كيفي و بالا بردن سطح زير كشت نيشكر در استان خوزستان پديد آورده است. در راستاي تهيه و تدوين طرح جامع افزايش توليد شكر، توسعه نيشكر و صنايع جانبي طي مدت 1399 _ 1383 دو محور مشروح زير مورد توجه واقع شد: 1_ افزايش توليد شكر: افزايش كمي و كيفي نيشكر از طريق ارتقاي عملكرد ني تا 110 تن در هكتار، بالا بردن عيار قند ني تا 3/15 درصد و بهبود ضريب استحصال شكر تا 94 درصد. 2_ توسعه كشت: كشت نيشكر در اراضي زير سد كرخه تا 30 هزار هكتار در سال.
توسعه نيشكر و صنايع جانبي در دو محور الف _ افزايش توليد شكر وب _ كشت نيشكر زير سد كرخه قابل بررسي است. سرمايه‌گذاري توليد و درآمد به شرح زير است.
سرمايه‌گذاري: پيش‌بيني شده طي سالهاي 1399_ 1383 سرمايه‌گذاري (جدول شماره يك) در واحد‌هاي صنعتي (شامل: توسعه ضريب استحصال، احداث كارخانه شكر، بازسازي و نوسازي، كارخانه صنايع جانبي)، امور زيربنايي، كشاورزي، آموزش، ترويج و تحقيقات به حدود 3/6483 ميليارد ريال برسد.
توليد: در مقايسه با ادامه وضع موجود (طرح توسعه نيشكر- تكميل طرح در سال 1387) پيش بيني مي‌شود در نتيجه اجراي طرح افزايش توليد شركت در سال پاياني 1399 توليد شكر از نيشكر در استان خوزستان به 548/1 ميليون تن برسد. به تناسب افزايش توليد شكر ميزان توليد فرآورده هاي جنبي (مثل خوارك دام، الكل، خميرمايه، تخته صنعتي و كاغذ) بالا خواهد گرفت.
درآمد: به موازات پيشرفت در طرح افزايش توليد شكر در مقايسه با ادامه وضع موجود درآمد حاصل از توليد شكر و فراورده هاي جنبي افزايش خواهد يافت. به عنوان نمونه درسال پاياني 1399 درآمد توليد شكر به حدود 2/7 ميليارد ريال بالغ مي شود كه در مقايسه با ادامه وضع موجود حدود 45 درصد افزايش نشان مي دهد.

توسعه كشت نيشكر در اراضي زير سد كرخه

سرمايه گذاري: احداث كارخانه شكر و تصفيه خانه شكر و كارخانه هاي صنايع جانبي اقلام عمده سرمايه گذاري را شامل مي شود. علاوه بر صنعت، مبالغ قابل توجهي براي سرمايه گذاري در امور زيربنايي، كشاورزي، مكانيزاسيون و برداشت و تحقيقات پيش بيني شده است. طي سال هاي 1399-1383 كل سرمايه گذاري در توسعه كشت نيشكر در اراضي زير سد كرخه به حدود 56/7602 ميليارد ريال بالغ خواهد شد.
توليد: به موازات پيشرفت در طرح توسعه كشت نيشكر در اراضي زير سد كرخه، توليد شكر و فرآورده‌هاي جانبي نيشكر افزايش خواهد يافت. به عنوان نمونه در سال پاياني 1399 مجموع شكر توليدي از نيشكر در استان خوزستان به حدود 06/2 ميليون تن درسال خواهد رسيد.